در هنگام خرید تجهیزات جمع شونده مانند کرکره برقی، سقف متحرک، پرده برقی و سیستم‌های سایه انداز، یکی از بخش‌های اصلی سازه که باید به آن توجه داشت، موتور توبلار است. موتورهای توبلار نوعی موتور الکتریکی لوله‌ای‌شکل هستند که طراحی ظاهری آنها امکان نصب در داخل محور محرک را فراهم می‌کند. در نتیجه منجر می‌شود تا بتوان بدون نیاز به تجهیزات حجیم و اشغال فضای بیهوده، یک سیستم الکتریکی – حرکتی کارآمد ساخت. اما این موتور نیز همچون بسیاری از ملزومات مشابه دارای مدل‌های مختلفی از نظر ولتاژ، گشتاور، سرعت، امکانات هوشمندسازی و… است. از همین روی در ادامه به بررسی مشخصات فنی، انواع، تفاوت‌ها و معرفی برندهای مطرح در تولید این محصولات می‌پردازیم تا با نکات مهم در هنگام خرید و عوامل مؤثر بر قیمت موتور توبلار آشنا شوید.
موتور توبلار چیست و چگونه کار می‌کند؟
موتور توبولار (Tubular Motor) یک موتور استوانه‌ای‌شکل است که تمامی اجزای آن به صورت فشرده در داخل یک بدنه لوله‌ای با قطرهای ۳۵، ۴۵، 60 میلی‌متر و بالاتر قرار دارد. ساختار اجزای داخلی موتور اغلب از استاتور و روتور برای تولید حرکت چرخشی، گیربکس برای کاهش سرعت و افزایش گشتاور، ترمز برای نگه داشتن موقعیت و مکانیزم محدود کننده حرکت برای تنظیم نقاط توقف تشکیل شده است. صرف نظر از این بخش‌ها، هد موتور، کابل برق و اتصالات خروجی نیز در انتهای موتور تعبیه می‌شوند. سپس قطعاتی چون آداپتور و چرخ محرک، کمک می‌کنند تا نیروی تولید شده به لوله منتقل و در نهایت محور به چرخش درآید.
انواع موتور توبلار را بشناسید!
در ظاهر تمامی موتورهای توبلار شبیه به یکدیگر هستند. اما این محصولات را می‌توان از جنبه‌های مختلفی مانند نوع منبع تغذیه، سیستم کنترل حرکت، سرعت، توان، برند تولید کننده، سطح کیفیت و… دسته بندی کرد. در این میان نوع برق مصرفی و نوع تنظیمات محدود کننده حرکت دو عامل پراهمیت‌تر هستند که بر نحوه عملکرد، دقت کنترل، امکانات و تناسب موتور با سیستم متحرک تأثیر می‌گذارند.
موتور توبولار بر اساس نوع برق مصرفی
نوع جریان الکتریکی مورد نیاز موتور توبلار، اصلی‌ترین معیار در انتخاب آن محسوب می‌شود. این معیار بر نحوه تأمین برق، سیستم کنترل و تجهیزات جانبی موردنیاز مؤثر است. در هنگام انتخاب و خرید موتور دو گزینه پیش روی شما قرار دارد:
جریان متناوب (AC):
در موتورهای AC ، تأمین جریان با برق متناوب شهری امکان پذیر است. در نتیجه برای سیستم‌های ثابت و متصل به برق ساختمان همچون کرکره برقی یا سقف متحرک رستوران، کافه و حیاط خانه کاربردی هستند.
جریان مستقیم (DC):
در مقابل موتورهای طراحی شده با ساختار DC از برق مستقیم تأمین جریان می‌کنند. به این ترتیب عموماً در سیستم‌های مجهز به باطری یا منبع تغذیه DC و همچنین برخی تجهیزات هوشمند و کم ولتاژ به کار می‌روند.
انواع تنظیمات محدودکننده حرکت موتور
دومین دسته بندی مهم در هنگام نصب و راه اندازی موتور، سیستم محدود کننده حرکت (Limit Switch) آن است. این سیستم وظیفه تعیین نقاط توقف موتور را در انتهای مسیر باز و بسته شدن پوشش بر عهده دارد. به طور کلی نیز در دو مدل زیر عرضه می‌شود:
مکانیکی (میکروسوئیچ):
در مدل‌های میکروسوئیچ، نقاط توقف با استفاده از پیچ‌های تنظیم و مکانیزم فیزیکی داخل موتور تعیین می‌شوند. بنابراین در سیستم‌های ساده‌تری مانند زیپ پرده یا کرکره برقی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
الکترونیکی (الکترو سوئیچ):
در موتور توبلار الکترو سوئیچ، نقاط توقف از طریق مدار الکترونیکی و با روش‌هایی مانند تنظیم دیجیتال یا ریموت کنترل تعریف می‌شوند. پس در سیستم‌های پیشرفته‌تر مانند سقف‌های ریلی بزرگ که نیازمند تنظیم دقیق و امکانات کنترلی بیشتر هستند، مناسب‌اند.
مشخصات فنی موتور توبلار
| مشخصه فنی | محدوده یا مقدار رایج |
|---|---|
| گشتاور (Torque) | ۴ تا ۳۰۰ نیوتن‌متر ؛ بسته به نوع موتور |
| سرعت چرخش (RPM) | حدود ۹ تا ۳۸ دور در دقیقه |
| توان مصرفی (W) | حدود ۸۰ تا ۴۰۰ وات در مدل‌های متداول |
| ولتاژ ورودی | ۲۲۰-۲۳۰ ولت در AC / حدود ۱۲-۲۴ ولت در DC |
| قطر موتور و لوله سازگار | معمولاً ۳۵، ۴۵، ۵۰ و ۶۰ میلی‌متر |
| درجه حفاظت (IP) | IP44 تا IP55 |
| مدت زمان مجاز کارکرد | ۴ تا ۵ دقیقه کارکرد پیوسته در مدل‌های متداول |
امکانات پیشرفته و هوشمند موتور
در موتورهای لوله‌ای‌شکل بسته به برند، مدل و طراحی مدل، ممکن است امکانات ویژه‌ای در خصوص کنترل و حفاظت بیشتر در نظر گرفته شده باشد. این قابلیت‌ها علاوه بر افزایش سهولت استفاده، بر سطح عملکرد و قیمت نهایی محصول نیز تأثیر گذارند. برخی از آپشن‌های متداول عبارت‌اند از:
ریموت کنترل و اتصال هوشمند:
در موتورهای توبلار مجهز به کنترل بی‌سیم، ارتباط ریموت و گیرنده از طریق امواج رادیویی انجام می‌شود. همچنین در مدل‌های پیشرفته‌تر ممکن است از فناوری کد ثابت یا Rolling Code استفاده شود که با تغییر کد ارسالی در هر فرمان، امنیت ارتباط رادیویی را افزایش می‌دهد. بسیاری از رسیورها امکان اتصال به سیستم‌های هوشمندسازی خانه را نیز دارند.
سنسور باد، باران و آفتاب:
دریافت اطلاعات شرایط محیطی و ارسال فرمان خودکار برای جمع و باز کردن پوشش سقف از امکاناتی است که می‌توان آن را متناسب با شرایط محوطه تنظیم کرد.
تشخیص مانع:
این قابلیت که عموماً از طریق برد کنترل الکترونیکی و سنجش تغییرات جریان یا گشتاور موتور ایجاد می‌شود با تشخیص مانع در مسیر و واکنش مناسب در لحظه، احتمال آسیب به موتور را کاهش می‌دهد.
تنظیم خودکار نقاط توقف:
سیستم محدودکننده الکترونیکی حرکت نیز با کمک برد کنترل یا حسگر مخصوص خود، امکان تعیین و ذخیره موقعیت‌های توقف را بدون نیاز به تنظیم دستی مکرر فراهم می‌کند.
کنترل از طریق اپلیکیشن:
باز و بست پوشش متحرک از طریق تلفن همراه و اپلیکیشن‌های هوشمند نیز دیگر قابلیتی است که در برخی از موتورهای سازگار با این سیستم‌ها در دسترس خواهد بود.
کاربردهای موتور توبلار در سیستم‌های ساختمانی
موتورهای توبولار برای طراحی اغلب سیستم‌های متحرک که با محدودیت فضایی روبرو هستند، قابل استفاده خواهند بود. برخی از مهم‌ترین کاربردهای این محصول عبارت‌اند از:
- سقف متحرک: طراحی پوشش‌های جمع شونده همچون سقف متحرک فلزی، پارچه‌ای، پلی‌کربنات و… با موتور توبلار صورت می‌گیرد که در یک سمت و در داخل لوله موتور تعبیه می‌شود.
- کرکره برقی: در برخی از کرکره‌های برقی ورودی درب و مغازه که باید چرخش محور آن برای بالا و پایین رفتن تیغه‌ها صورت بگیرد، اغلب با این مدل از موتورها انجام می‌شود.
- پنجره گیوتینی: پنجره گیوتینی یک سازه اتوماتیک است که در آن حرکت پنل‌های شیشه باید با استفاده از سیستم انتقال نیرو قدرتمند با طراحی باریک چون موتور استوانه‌ای انجام شود.
- زیپ پرده برقی: پره برقی نیز دیگر محصول مشابه کرکره است که حرکت عمودی پارچه در آن به وسیله موتور توبولار در ریل‌های جانبی و به کمک تنظیمات دقیق حرکتی کنترل می‌شود.
معرفی بهترین برندهای بازار
| نام برند | کشور تولید کننده | توضیحات |
|---|---|---|
| نام برند | کشور تولید کننده | توضیحات |
| سامفی (Somfy) | فرانسه | مشهورترین تولیدکننده تخصصی موتور |
| Copon / Mosel | ترکیه | محصولات متنوع و میان رده بازار |
| Becker | المان | تولید کننده قدیمی با محصولات سبک تا صنعتی |
| elero | المان | سری‌های متنوع موتور الکتریکی و سیستم‌های کنترل |
| Dooya / A-OK | چین | برند چینی درجه یک و اقتصادی |
| Barzante / Best / Access | چین | برندهای چینی میان رده تحت لیسانس اروپا |
| FAAC / CAME / BFT / Cherubini | چندملیتی / ایتالیا | محصولات بین المللی و با کیفیت تخصصی |
| Silent Gliss | چندملیتی / اروپایی | فعال در صنعت پرده و موتور |
میزان مصرف برق موتور چقدر است؟
برای نصب و راه اندازی سیستم‌هایی مانند سایبان متحرک که عملکردشان مبتنی بر موتورهای توبلار است، بررسی میزان مصرف برق دستگاه و تأمین آن حائز اهمیت است. البته میزان مصرف وابسته به توان نامی، نوع تغذیه و مدت زمان کارکرد موتور است. با این حال اغلب موتورهای AC با برق شهری 220 تا 230 ولت کار می‌کنند. در حالی که مدل‌های DC بسته به ساختار طراحی خود نیازمند ولتاژهایی مانند 12 یا 24 ولت هستند. همچنین باید توجه داشته باشید که DC بودن موتور لزوماً به معنای مصرف برق کمتر نیست و مقایسه باید در ظرفیت کاری مشابه مورد بررسی قرار بگیرد.
نکات نگهداری و استفاده صحیح از موتور
طراحان و نصابان گروه مهندسی ساینا بعد از راه اندازی سیستم‌های متحرک، نکات ایمنی لازم در خصوص شیوه نگهداری و استفاده از موتور توبلار را در اختیار شما خواهند گذاشت. اما به طور کلی پیشنهاد می‌شود تا جهت افزایش طول عمر و عملکرد صحیح موتور موارد زیر را رعایت فرمایید:
- ظرفیت مجاز گشتاور: انتخاب موتور متناسب با وزن و نیروهای مورد نیاز پوشش سازه جهت جلوگیری از فشار بیش از حد به گیربکس و اجزای داخلی
- زمان کاری مجاز: عدم باز و بسته کردن مداوم موتور، بیش از چرخه کاری تعیین شده توسط سازنده و محافظت در برابر تولید حرارت بالا
- اتصالات و مکانیزم حرکتی: بررسی دوره‌ای اتصالات الکتریکی، محور، ریل و قطعات متحرک از نظر سایش یا اختلالات حرکتی احتمالی
- محافظ در برابر رطوبت: قرار گرفتن موتور در فضای متناسب به منظور محافظت در برابر نفوذ آب به بخش‌های الکتریکی، اتصال کابل و بدنه
- نصب استاندارد: راه اندازی موتور بر اساس دستورالعمل‌های سازنده و تعبیه تجهیزات حفاظتی مناسب همچون محافظ اضافه بار و اتصالات استاندارد
راهنمای خرید موتور توبلار؛ چه موتوری انتخاب کنیم؟
چنانچه انتخاب موتور بر عهده شماست، توجه به برخی از مشخصات فنی و تناسب آن با نیازهای سازه همچون موارد زیر می‌تواند در خرید بهترین سیستم کمک کننده باشد:
گشتاور موتور (Nm):
برای کرکره و سایبان‌های سبک وزن، موتورهای 10 تا 30 نیوتن بر متر و برای سیستم‌های سنگین و گسترده‌تر مدل‌های 40 تا 120 نیوتن پیشنهاد می‌شوند. گروه ساینا برای اغلب سازه‌های خود از مدل‌های 120 نیوتن استفاده می‌کند.
سرعت چرخش (RPM):
سرعت 9 الی 17 دور در دقیقه برای بسیاری از پوشش‌های جمع شونده مناسب است. با این حال باید میزان سرعت نسبت به طراحی مکانیزم و محدودیت‌های حرکتی لحاظ شود.
درجه حفاظت (IP):
برای سیستم‌هایی که در فضای داخلی و خشک نصب می‌شوند، درجه IP44 و برای محیط‌های باز که در مرض برف و باران هستند، مدل‌های IP54 یا بالاتر را انتخاب کنید.
نوع محدودکننده حرکت (Limit Switch):
موتور توبلار مکانیکی در سیستم‌های ساده و نمونه‌های الکتروسوییچ برای سازه‌های نیازمند تنظیمات دقیق اجرا می‌شود. به طور مثال ساینا برای سقف‌هایی با طول ریل بیش از 8 متر از نمونه‌های الکتروسوییچ استفاده می‌کند.
سیستم کنترل و ریموت:
در پروژه‌هایی که کنترل از راه دور یا اتصال به سنسور باد، باران و آفتاب موردنیاز است، موتورهای دارای رسیور رادیویی یا با قابلیت اتصال به کنترلر مرکزی انتخاب مناسب‌تری هستند.
برند و خدمات پس از فروش: برندهایی مانند Somfy، Becker و elero از تولیدکنندگان شناخته‌شده اروپایی هستند. هنگام خرید، علاوه بر اصالت کالا، به گارانتی، دسترسی به قطعات یدکی و امکان تأمین موتور جایگزین توجه کنید.
قیمت موتور توبلار چقدر است؟
از آن جایی که تمام موتورهای مورد استفاده در ایران، وارداتی هستند، قیمت آنها علاوه بر برند، کشور سازنده، گشتاور، توان، امکانات جانبی و… تحت تأثیر نوسانات ارز نیز قرار دارد. همچنین گارانتی، خدمات پس از فروش و تجهیزات جانبی نیز دیگر موادی هستند که ممکن است موجب اختلاف قیمت دو موتور با خصوصیات یکسان شود. به طور کلی قیمت موتور توبلار در سه رده اقتصادی، میان‌رده و حرفه‌ای قرار می‌گیرد.
موتورهای ساخت چین یا سری‌هایی با گشتاور پایین تا متوسط که امکانات جانبی پایه را دارند، در رده اقتصادی‌ها هستند. در مقابل نمونه‌هایی که ساخت کشورهایی چون ترکیه یا تحت لیسانس برندهای اروپایی هستند به دلیل کیفیت ساخت بالاتر و دوام بیشتر، محصولی میان رده با استانداردهای قابل قبول محسوب می‌شوند. در نهایت برای پروژه‌های شاخص که کیفیت، امکانات هوشمند و قابلیت‌های حفاظتی در اولویت هست، برندهای گران‌قیمت‌تر مانند سامفی فرانسه یا Becker المان توصیه می‌شود.
جمع‌بندی
همان طور که تا به این جا متوجه شدید، موتور توبلار یکی از اجزای اصلی سیستم‌های متحرک ساختمانی است که انتخاب آن تأثیر بسیاری بر عملکرد، ایمنی و دوام کل سازه خواهد داشت. بنابراین برای داشتن بیشترین بازدهی، از برند و کشور تولید کننده موتور گرفته تا عواملی مانند گشتاور، سرعت و شرایط نصب باید مورد تحلیل قرار بگیرد. گروه مهندسی ساینا با بیش از یک دهه سابقه در طراحی و اجرای انواع سازه پارچه ای، سیستم‌های متحرک از جمله سقف، پنجره و پرده، موتورهای توبلار را متناسب با بودجه کارفرما، الزامات پروژه و مشخصات فنی سازه انتخاب می‌کند. برای راهنمایی بیشتر در این خصوص کافی است با ما تماس بگیرید.
سؤالات متداول
این موتور در سیستم‌های متحرک مانند کرکره برقی، سقف متحرک، پرده‌های برقی، سایبان‌ها و برخی پنجره‌های گیوتینی استفاده می‌شود. نوع موتور باید با مکانیزم حرکتی و بار سیستم سازگار باشد.
موتوری که گشتاور، سرعت و چرخه کاری آن با وزن پوشش، ابعاد سقف و مکانیزم باز و بسته شدن هماهنگ باشد. برای انتخاب دقیق، محاسبات فنی سازه و مشخصات سازنده موتور باید بررسی شوند.
تفاوت اصلی آنها در نوع جریان برق مصرفی است. موتور AC با جریان متناوب و موتور DC با جریان مستقیم کار می‌کند. ولتاژ، نحوه تأمین برق و تجهیزات کنترلی موردنیاز نیز بسته به مدل متفاوت است.
عمر مفید موتور به کیفیت ساخت، میزان استفاده، تناسب گشتاور با بار، شرایط محیطی و رعایت چرخه کاری بستگی دارد. نصب استاندارد و نگهداری صحیح نیز در افزایش طول عمر آن مؤثر است.
خیر، موتورهای متصل به برق شهری در زمان قطع برق متوقف می‌شوند؛ مگر اینکه به منبع تغذیه پشتیبان مانند UPS یا باتری سازگار مجهز باشند. امکان استفاده از خلاص‌کن دستی نیز به طراحی و مدل موتور بستگی دارد.
